Tandpijn door het werk

Sommige werknemers lopen het risico om als gevolg van hun werk tandproblemen te krijgen. Het gaat dan voornamelijk om tanderosie veroorzaakt door het inademen van vluchtige zuren als zwavelzuur, zoutzuur of salpeterzuur. Hoe kan je dit voorkomen?

Tandproblemen door het werk

Tandproblemen ontstaan vaak door een samenloop van omstandigheden: voedingsgewoonten, slechte mondhygiëne, leeftijd,… Ook sommige beroepsgroepen lopen meer risico om tandproblemen te ontwikkelen dan andere. Zo komt cariës (gaatjes in de tanden) vaker voor bij bakkers en arbeiders in snoep- of koekjesfabrieken. Enerzijds omdat zij misschien vaker suikerrijke tussendoortjes eten, maar ook omdat ze worden blootgesteld aan suikerstof. Door het inademen van dit stof via de mond, worden hun tanden voortdurend aangetast door het schadelijke zuur van de suiker met gaatjes tot gevolg. Cariës van de tanden ten gevolge van werkzaamheden in de chocolade-, suiker- en meelindustrie wordt dan ook officieel erkend als beroepsziekte die vermoedelijk door de beroepsuitoefening veroorzaakt wordt.

Maar ook werknemers die vaak ‘onderweg’ zijn zoals schippers of vrachtwagenchauffeurs, hebben meer kans op cariës. De reden daarvoor is dat ze vaker zoete tussendoortjes eten en door hun lange afwezigheid van huis minder gemakkelijk toegang hebben tot tandzorg.

Uiteraard kunnen tandproblemen ook ontstaan door een arbeidsongeval. Een werknemer kan vallen en op de tanden terechtkomen waardoor deze afbreken of uitvallen of het tandvlees beschadigd wordt. De boodschap is dan zo snel mogelijk naar de tandarts gaan (zie kader ‘Eerste hulp bij tandongevallen’).

 

Wat is tanderosie?

Tanderosie is het proces waarbij het glazuur van de tanden en het onderliggende zachte tandweefsel wordt opgelost door zuren die in de mondholte aanwezig zijn. Het tast het hele gebit aan.

Wanneer tanden in aanraking komen met een zuurgraad (pH-waarde) van 5,5 of lager worden de calcium- en fosfaationen in het tandglazuur opgelost. Dit proces wordt demineralisatie genoemd. Tanderosie verloopt in twee fasen. In de eerste fase vindt een gedeeltelijke demineralisatie plaats van het oppervlak van de tand. In dit stadium is in principe nog een omkering van het proces mogelijk: door de aanwezigheid van calcium, fosfaat en fluor in het speeksel kan het tandglazuur herstellen (remineraliseren). In een tweede fase verdwijnt de buitenlaag van het glazuur en is enkel de remineralisatie van het onderliggende zachte weefsel mogelijk. Wanneer de tanderosie niet bestreden wordt, zal het tandglazuur volledig verdwijnen en zal ook het blootliggende tandbeen oplossen.

 

Hoe tanderosie herkennen?

Meestal wordt tanderosie pas opgemerkt als ze al in een vergevorderd stadium is. Wanneer het tandglazuur aangepast is, kunnen de tanden overgevoelig worden voor warmte en koude. Het uiterlijk van de tanden kan veranderen: de voortanden worden korter, dunner en doorschijnender of krijgen rafelige randen. De tanden kunnen (plaatselijk) geel worden of donkere plekken krijgen. In de knobbels van de kiezen kunnen putjes ontstaan. In een later stadium kunnen de knobbels zelfs helemaal verdwijnen. De vullingen kunnen boven het tandoppervlak gaan uitsteken.

 

Risicogroepen

Mensen die blootgesteld zijn aan vluchtige zuren in de werkomgeving, lopen meer kans om tanderosie op te lopen. Door verzuurde lucht (onder andere door zwavelzuur, zoutzuur of salpeterzuur) in te ademen via de mond, kan het tandglazuur direct worden aangetast. Risicogroepen zijn werknemers in elektrolytische zinkfabrieken, werknemers in fabrieken waar met bepaalde enzymen wordt gewerkt, werknemers in verffabrieken en fotografen die nog in een donkere kamer werken.

Andere risicogroepen zijn werknemer die in aanraking komen met zuren uit voedingsmiddelen. Wijnproevers die dagelijks wijn proeven en drinken, worden heel vaak het slachtoffer van tanderosie. Maar ook sporters die hun energie uit sportdranken halen, lopen risico.

Soms treedt tanderosie op bij wedstrijdzwemmers die een aantal uren per week in niet goed geneutraliseerd chloorwater zwemmen. Daarom is het belangrijk de zuurgraad van zwemwater regelmatig te controleren (neutraal = pH7).

 

Maximale blootstelling aan zwavelzuur en fosforzuur

De limietwaarde voor blootstelling aan zwavelzuur en fosforzuur op het werk bedraagt voor een normale werkdag van 8 uur een concentratie van 1 mg/m3. Voor een blootstelling voor korte duur (maximum 15 minuten) mag de limietwaarde niet hoger dan 3 mg/m3 zijn. Onderzoek heeft echter aangetoond dat werknemers al onder deze limietwaarden (vanaf 0,3 mg/m3) een verhoogd risico hebben op tanderosie.

 

Preventie van tanderosie

Een werkgever kan heel wat technische maatregelen nemen om er voor te zorgen dat zijn werknemers niet blootgesteld worden aan zuren en suikerstof in de lucht. Zo kan de blootstelling verminderen door de productieprocessen te automatiseren en te zorgen voor gesloten systemen. Open bakken moeten afgedekt worden en afdichtingen moeten regelmatig op hun effectiviteit gecontroleerd worden. Daarnaast moet de werkplaats ook uitgerust zijn met een goede afzuiging en regelmatig schoongemaakt worden zodat zo weinig mogelijk stof kan opdwarrelen. Ook persoonlijke beschermingsmaatregelen kunnen een uitkomst bieden. Onderzoek in Koreaanse fabrieken heeft duidelijk aangetoond dat werknemers die een stofmasker dragen, veel minder risico hebben op tanderosie.

Daarnaast is ook een goede mondhygiëne van essentieel belang. Zo wordt aanbevolen om je tanden zo veel mogelijk te poetsen om cariës te voorkomen. Maar tanderosie kan versneld worden door net te veel te poetsen. Tanden die in contact komen met zure voedingswaren of zure lucht kan je best minstens een uur laten rusten. Het risico bestaat immers dat je het tandglazuur wegpoetst.

 

Gezonde tanden

De belangrijkste boosdoener voor de tanden in het algemeen is ongezonde voeding: suikerhoudende tussendoortjes, suikerhoudende dranken, sommige fruitsoorten,… Eet deze zaken dus niet te vaak.

Naast regelmatig je tanden poetsen, water drinken of de mond spoelen is ook het kauwen van fluorhoudende suikervrije kauwgum goed voor het herstel van het tandglazuur. Kauwen (op iets gezonds zoals wortels) is ook goed voor de speekselvorming en dus goed voor de tanden. Roken is dan weer erg schadelijk voor de tanden.

 

Meer informatie in verband met preventie van tandproblemen vind je op de website www.tandarts.be.

 

Eerste hulp bij tandongevallen

Wanneer zich op de werkplek een ongeval voordoet waarbij de tanden van een werknemer beschadigd zijn, is het belangrijk heel snel te reageren. Een afgebroken of verloren tand zijn immers vaak nog te herstellen op voorwaarde dat de tand of het stukje tand vochtig gehouden wordt. Een tand wordt best vochtig gehouden in melk of onder de tong. Wanneer een tand volledig is uitgevallen (met wortel), kan die in principe meteen in het bloedende tandvlees terug worden ingeplant. Wie zich daar liever niet aan waagt, moet er voor zorgen dat het paradontale ligament (het vliesje rond de tandwortel) niet beschadigd wordt. Raak het vliesje dus niet aan en hou de tand vochtig in melk.

: Operatie Veiligheid Oktober 2011