Smetvrees in coronatijden

De coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat we onze handen regelmatig wassen en ontsmetten, we voorzichtig zijn met klinken en we liever niet met onze vinger een liftknopje indrukken. Voor wie aan smetvrees lijdt, zijn deze handelingen echter vaak niet nieuw. Heeft de crisis een grote impact op mensen met smetvrees? Of creëren we met de coronamaatregelen nieuwe patiënten?

De ziekte van herhaling
Smetvrees is een obsessief-compulsieve stoornis (OCS) of een dwangstoornis. Iemand met een dwangstoornis heeft terugkerende dwanggedachten (obsessies) en -handelingen (compulsies). Dat kan zich uiten in bijvoorbeeld het meermaals controleren of de deur op slot is, het overmatig wassen en schrobben van de handen, het licht meermaals aan en uit doen of het aanraken van bepaalde voorwerpen, ...
 
Dwanggedachten en dwanghandelingen
Dwanggedachten zijn gedachten die als niet eigen, opgedrongen en onwenselijk worden beleefd. Zo denkt iemand met smetvrees dat hij iets zal oplopen door in contact te komen met vuil, bacteriën, urine, ... Om de angst tegen te gaan, gaat men bepaalde handelingen stellen en dwangmatige rituelen uitvoeren of dingen denken die hij eigenlijk niet wil doen of denken. De handelingen worden dus bewust uitgevoerd om de angst te verminderen. Bij smetvrees is dat het overmatig wassen (wasdwang) of schoonmaken (poetsdwang). Mensen met een dwangstoornis beseffen dat hun gedachten irrationeel zijn, maar het is een bijgeloof dat ze moeten naleven. De handelingen moeten bovendien niet één keer, maar twintig keer worden uitgevoerd of volgens een ingewikkeld en vast patroon.
 
Invloed van de coronacrisis
De impact van de coronacrisis op smetvrees is voor elke patiënt anders. Zo voelen sommigen meer begrip: er wordt meer gekuist en aandacht besteed aan handhygiëne, mensen houden overal afstand en dragen mondmaskers. Deze groep voelt zich voornamelijk niet meer vreemd of anders bij het uitvoeren van bepaalde handelingen aangezien deze nu als ‘normaal’ worden beschouwd. Maar andere smetvreespatiënten voelen sinds de crisis net meer angst doordat niet iedereen de maatregelen nakomt. Ze hebben bijvoorbeeld ook geen controle over hoe goed hun familie of naasten met deze regels omgaan. De schrik voor corona bovenop de andere angstgevoelens kunnen ervoor zorgen dat er meer dwanghandelingen worden uitgevoerd. Psychologe Laurean Matthijs behandelt mensen met een dwangstoornis en volgens haar lokt ook het thuiswerk twee verschillende reacties uit: “Sommige mensen met dwang die van thuis uit werken en zo weinig mogelijk buitenkomen, hebben minder hinder van hun smetvrees omdat ze minder uitgedaagd worden. Andere hebben net meer last van dwanggedachten omdat ze weinig afleiding hebben, hun dagelijkse routine en bezigheden zijn weggevallen.”
 
Meer smetvrees door Corona?
Volgens Chris Bervoets psychiater aan het UPC Leuven en gespecialiseerd in dwangstoornissen is bij het stellen van de diagnose niet alleen het gedrag van belang, maar ook de gevolgen ervan op het dagelijkse leven. Het is dus niet omdat je je handen vaak wast, dat je daarom ook een dwangstoornis hebt. Er is sprake van een dwangstoornis wanneer de dwanghandelingen ervoor zorgen dat de persoon bijvoorbeeld minder buitenkomt of dat zijn relaties met vrienden of familie eronder lijden. “In de pandemie ervaren veel mensen gezonde dwangsymptomen, maar dat wil niet zeggen dat al die mensen smetvrees of een dwangstoornis hebben. We zullen pas na de pandemie echt kunnen zien of er een invloed is van de coronacrisis. Welke invloed dat is en welke groep het meeste risico loopt, moet verder onderzoek uitwijzen”, zegt Bervoets. Bovendien is volgens psychiater en filosoof Damiaan Denys van de Universiteit van Amsterdam een dwangstoornis neurobiologisch geënt waardoor dus niet iedereen de aanleg heeft om deze te krijgen.
 
Bronnen: vrt.be, zorgwelzijn.nl, destandaard.be
: preventActio 08/2020