Opinie: Is een griepvaccin nog wel nodig in tijden van corona?

Enkele weken terug verscheen een opiniestuk van arbeidsarts Edelhart Kempeneers op VRT NWS, waarin hij aangaf dat het griepvaccin in coronatijden nóg belangrijker is. Dit om de druk op ziekenhuizen en het ziekteverzuim te beperken. Maar door de coronamaatregelen daalt toch ook het risico op griep en andere infectieziekten significant? Is een griepvaccin dan niet overbodig? In onderstaand artikel geeft dr. Kempeneers aan waarom een griepvaccin desalniettemin belangrijk blijft.

Het influenzavirus
Het influenzavirus is een belangrijke doodsoorzaak. Elk jaar wordt wereldwijd 5 tot 10% van de volwassenen en 20% tot 30% van de kinderen besmet met influenza, met als gevolg 3 à 5 miljoen ernstige gevallen en 1 miljoen overlijdens. Vooral bij jonge kinderen, bejaarden en specifieke risicogroepen (zoals hoogzwangere vrouwen, mensen met een chronische ziekte en mensen met een verzwakt immuunsysteem) bestaat er een kans op ernstige verwikkelingen.
Influenzavirussen worden door de lucht overgedragen via infectieuze druppels en direct contact. Mensen met griep zijn al besmettelijk een dag voor het verschijnen van de symptomen tot een week erna. Griep wordt gekenmerkt door het plots opzetten van koorts, hoofdpijn, spierpijn, hoest, keelpijn en rhinitis. Soms zijn ook buikpijn, overgeven, misselijkheid en diarree geassocieerd met een influenza-infectie.

Griep vs. corona
Het coronavirus geeft een gelijkaardig beeld. Tot dusver zijn er ongeveer 850.000 overlijdens door het coronavirus. Dat is minder dan de jaarlijkse seizoensgriep, maar bij dit – voorlopige – cijfer moeten we rekening houden met het feit dat er massaal maatregelen werden genomen. De risicogroepen zijn gelijkaardig, alleen blijven kinderen en hoogzwangere vrouwen gespaard. De overdracht gebeurt ook via druppels, misschien wat meer via aerosol dan influenza. Mensen kunnen twee tot vijf dagen voor de eerste symptomen al besmettelijk zijn. De symptomen zijn gelijkaardig, maar hier komt regelmatig ook geur- en smaakverlies bij.
Het coronavirus is zich wereldwijd nog steeds aan het verspreiden. Om in België een nieuwe opstoot te vermijden, blijven we werken met bubbels en beschermingsmaatregelen. Hierdoor wordt de anders exponentiële toename van het aantal besmettingen met succes een halt toegeroepen.

Geen griepepidemie door coronamaatregelen?
Zullen de coronamaatregelen ook niet met succes een griepepidemie de kop indrukken, gezien de wijze van overdracht van het influenzavirus gelijkaardig is aan die van het coronavirus? Waarschijnlijk wel. In het zuidelijk halfrond is het nu winter, en bijvoorbeeld in Australië blijkt al dat er dit jaar een opvallend mild griepseizoen heerst. Ook historisch gezien kunnen we terugkijken naar de Spaanse griep in 1919-1920, waarbij steden en landen die destijds gelijkaardige maatregelen hebben toegepast tegen het influenzavirus, het dodental zagen stabiliseren.
Het blijft echter moeilijk om de toekomst te voorspellen.

Zorgsysteem niet overbelasten
We zien grote verschillen per land. België bijvoorbeeld werd dit voorjaar relatief gezien zwaarder getroffen dan Nederland of Duitsland. We hebben deze zomer een ‘minigolfje’ gehad, maar misschien komt er deze winter toch een tweede zware golf op ons af? Net zoals in maart van dit jaar moeten we erop letten dat ons zorgsysteem niet overbelast geraakt, met naast de ernstige coronazieken ook nog eens de (traditionele) griepgevallen. Mensen kunnen bovendien besmet raken met beide virussen. Het is nog niet goed gekend wat het effect gaat zijn van zulke co-infecties, maar de experten verwachten dat dit het risico op verwikkelingen gevoelig verhoogt.

Economische realiteit
Er is ook een economische realiteit. Door geen bijkomende preventieve maatregelen tegen het influenzavirus te nemen, verhoog je het risico dat er werknemers uitvallen, ofwel door de griep zelf, ofwel omdat er een vermoeden is van een coronavirusbesmetting op de werkvloer. De symptomen van beide aandoeningen zijn namelijk gelijkaardig. Dus wanneer iemand plots last krijgt van koorts, hoofdpijn en spierpijn, zal die – én diegenen die een nauw contact hebben gehad met deze persoon – in quarantaine moeten gaan totdat een SARS-CoV-2-besmetting via een PCR-test is uitgesloten.

Doelgerichte vaccinatiecampagne
Tegen het coronavirus hebben we nog geen vaccin – zullen we dat van Poetin even buiten beschouwing laten. Maar tegen het influenzavirus wel. Toegegeven, dat moet elk jaar vernieuwd worden omdat het influenzavirus zo snel muteert, maar het heeft wel een bewezen efficiëntie van gemiddeld 70 procent. Jaarlijks zijn er dankzij de griepprik 70% minder hospitalisaties en 80% minder overlijdens ten gevolge van het virus.
Door nu een doelgerichte vaccinatiecampagne op te stellen, waarbij in eerste instantie mensen uit de gezondheidssector en kwetsbare groepen worden ingeënt tegen het griepvirus, kunnen we voor deze infectieziekte actief en preventief ingrijpen.

Het griepvirus verspreidt zich op gelijkaardige wijze als het coronavirus, en grosso modo dezelfde populatie loopt een verhoogd gezondheidsrisico. Door de coronamaatregelen zullen er waarschijnlijk ook minder griepgevallen zijn, maar zelfs in een heel zwak griepseizoen zullen er in België toch nog vele duizenden mensen besmet raken en ziek worden. Dit zijn vermijdbare ziektegevallen, want er bestaat voor deze infectieziekte wel een veilig en effectief vaccin.

Over de auteur: Edelhart Kempeneers is arts-specialist in de arbeidsgeneeskunde. Momenteel is hij medisch directeur bij Attentia.

: preventActua 17/2020