Elektromagnetische velden

De aanwezigheid van elektromagnetische velden is onvermijdbaar in de ontwikkelde wereld omdat zij ontstaan telkens als elektriciteit wordt gebruikt. Iedereen in onze moderne samenleving wordt blootgesteld aan elektrische en magnetische velden van elektrische apparatuur, uitzendingen en communicatietoestellen. België heeft recent een specifieke wetgeving aangenomen die werknemers moet beschermen tegen de gevaren van niet-ioniserende elektromagnetische straling.

Kader 1 – EMV-wetgeving
Hoewel werknemers regelmatig blootgesteld worden aan elektromagnetische velden (EMV), had ons land hierover nog geen aparte wetgeving. Deze lacune werd opgevuld met de publicatie van het koninklijk besluit van 20 mei 2016 betreffende de bescherming van de gezondheid en de veiligheid van de werknemers tegen de risico's van elektromagnetische velden op het werk (BS van 10 juni 2016). De bepalingen van het nieuwe koninklijke besluit en zijn bijlagen vormen titel IV “Omgevingsfactoren en fysische agentia”, hoofdstuk VI “Elektromagnetische velden” van de Codex over het welzijn op het werk.
Dit KB regelt de omzetting van Richtlijn 2013/35/EU van 26 juni 2013 betreffende elektromagnetische velden.


Elektromagnetische velden
De term "elektromagnetische velden" dekt:
- statische elektrische velden
- statische magnetische velden en
- tijdsafhankelijke elektrische, magnetische en elektromagnetische velden met frequenties tot 300 GHz.

Bronnen
Elektromagnetische velden worden gegenereerd en gebruikt in het kader van vele werkactiviteiten, zoals productieprocessen, onderzoek, communicatie, medische toepassingen, stroomopwekking, -overdracht en -distributie, radio- en televisie- uitzendingen, lucht-, ruimte- en zeenavigatie en beveiliging. geproduceerd.
Elektromagnetische velden kunnen ook bijkomstig zijn, zoals de velden die worden gegenereerd in de buurt van kabels die elektriciteit binnen gebouwen verdelen of voortkomen uit het gebruik van elektrische apparatuur en toestellen. Aangezien de meeste velden worden gegenereerd door elektriciteit, verdwijnen zij wanneer de stroom wordt uitgeschakeld.

Effecten
Elektromagnetische velden op de werkplek kunnen leiden tot directe of indirecte effecten. Directe effecten komen voort uit een interactie tussen de velden en het lichaam. Ze kunnen zowel thermisch (ze veroorzaken opwarming van weefsel) als niet-thermisch (ze veroorzaken stimulering van zintuigen, zenuwen en spieren) zijn.
Indirecte effecten ontstaan door de aanwezigheid van een object in het veld, wat leidt tot een gevaar voor de veiligheid of gezondheid.

Directe effecten
De EMV-wetgeving houdt enkel rekening met goed begrepen effecten die zijn gebaseerd op bekende mechanismen. In de wetgeving wordt een onderscheid gemaakt tussen effecten op de zintuigen en effecten op de gezondheid. Die laatste worden als ernstiger beschouwd. 

Directe effecten volgens frequentiegebieden
• duizeligheid en misselijkheid door statische magnetische velden (doorgaans gepaard met beweging, maar kunnen ook optreden bij stilstand);
• effecten op zintuigen, zenuwen en spieren van laag frequente velden (maximaal 100kHz);
• opwarming van het volledige lichaam of delen ervan als gevolg van hoogfrequente velden (10 MHz en meer); boven een paar GHz is opwarming steeds meer beperkt tot het lichaamsoppervlak;
• effecten van midden frequenties (100kHz-10MHz) op zenuwen, spieren en opwarming.

Figuur - De effecten van EMV in verschillende frequentiegebieden (frequentie-intervallen zijn niet op schaal)

 

Bron: Niet-bindende gids van goede praktijken voor de tenuitvoerlegging van Richtlijn Elektromagnetische velden

 

Indirecte effecten
Er kunnen ongewenste effecten ontstaan door de aanwezigheid van objecten in het veld, die kan leiden tot een gevaar voor de veiligheid of gezondheid:
• interferentie met medische elektronische apparatuur en andere hulpmiddelen; met actieve geïmplanteerde medische hulpmiddelen of apparatuur (zoals pacemakers of defibrillators); met op het lichaam gedragen medische hulpmiddelen (zoals insuline-pompen); met passieve implantaten (kunstgewrichten, pennen, draden of platen van metaal)
• elektrische schokken of verbranding door contactstromen wanneer een persoon een geleidend object in een elektromagnetisch veld aanraakt en alleen de persoon of alleen het object geaard is
• …

Werknemers met een verhoogd risico
Sommige groepen werknemers worden beschouwd als werknemers die een verhoogd risico lopen ten gevolge van elektromagnetische velden:
- werknemers die een actief of passief geïmplanteerd medisch hulpmiddel (zoals een pacemaker) dragen
- werknemers met op het lichaam gedragen medische hulpmiddelen (zoals een insulinepomp)
- zwangere vrouwen.

Blootstellingsniveaus
De meeste bronnen van elektromagnetische velden zowel thuis als op de werkplek produceren uiterst lage blootstellingsniveaus. Het is dan ook onwaarschijnlijk dat de meest voorkomende werkactiviteiten leiden tot blootstellingen die de in de EMV-wetgeving vastgelegde actieniveaus of grenswaarden voor blootstelling overschrijden (zie kader 2).

Kader 2 - Grenswaarden voor blootstelling en actieniveaus 
De EMG-wetgeving stelt grenswaarden voor blootstelling (GWB) en actieniveaus (AN).
GWB = grenswaarden voor blootstelling die zijn vastgesteld met name op grond van breed wetenschappelijk erkende directe korte termijn- en acute effecten (thermische effecten en niet-thermische effecten)
AN = operationele niveaus vastgesteld om eenvoudiger te kunnen aantonen dat de relevante GWB in acht zijn genomen of om gespecificeerde geschikte beschermings- of preventiemaatregelen te nemen.
De werkgever moet erop toezien dat de blootstelling van werknemers de grenswaarden niet overschrijdt. Als de grenswaarden gerespecteerd worden, zijn de werknemers beschermd tegen alle bekende gezondheidsgevolgen van stralingsblootstelling.

Preventie
De sterkte van een elektromagnetisch veld zal snel afnemen met de afstand tot de bron ervan. De blootstelling van werknemers kan worden beperkt indien het mogelijk is om toegang te beperken tot de ruimten in de buurt van de apparatuur wanneer de apparatuur in werking is. Denk er bovendien aan dat elektromagnetische velden die niet door een permanente magneet of supergeleidende magneet worden gegenereerd normaal gezien verdwijnen zodra de apparatuur wordt uitgeschakeld.

Bron: Niet-bindende gids van goede praktijken voor de tenuitvoerlegging van Richtlijn Elektromagnetische velden

 

: PreventActio 07/2016