Dossier: Veilig op de elektrische fiets en step

Elektrische (bak)fietsen, speedpedelecs, elektrische steps, … Je ziet ze steeds meer opduiken in het straatbeeld. Almaar meer mensen gebruiken ze dan ook om zich naar hun werk te verplaatsen. Hieronder zetten we de feiten op een rijtje en geven we je tips mee om veilig de baan op te gaan met deze vervoersmiddelen.
Toename
Het aantal elektrische fietsen en steps op onze wegen stijgt aanzienlijk. Zo ging in april 2019 ongeveer 34% van de Belgen werken met de elektrische fiets of speedpedelec, tegenover 18% in 2017. Dat is dus bijna een verdubbeling op twee jaar tijd.
Ook de afstanden die mensen afleggen met de fiets, worden langer: met een elektrische fiets rijden mensen gemiddeld 15 km naar het werk, met een speedpedelec bedraagt deze afstand zelfs gemiddeld 35 km. Ter vergelijking: met een gewone stadsfiets rijden mensen gemiddeld 10 km naar het werk.
Over het gebruik van elektrische steps zijn nog geen officiële cijfers bekend. Verkopers melden wel een verdubbeling in de verkoop op twee jaar tijd. 
 
Verschillende soorten
Heb je een rijbewijs nodig om met een elektrische fiets of step te mogen rijden of is dit enkel nodig voor een speedpedelec? Hoe snel kan je je met deze vervoersmiddelen verplaatsen? Is het dragen van een helm verplicht? En aan welke regels moet je je houden?
De antwoorden op deze vragen vind je in onderstaande tabel.
 
 
Elektrische fiets
Speedpedelec
Elektrische step
Maximale snelheid
25 km/u
45 km/u
25 km/u (voorheen slechts 18 km/u)
Is het dragen van een helm verplicht?
nee
ja
nee
Is een nummerplaat en verzekering verplicht?
nee
ja
nee
Is een rijbewijs verplicht?
nee
ja
nee
Wat is de minimumleeftijd?
geen leeftijdsgrens
16 jaar
16 jaar
Categorie in de wegcode
fietsers
bromfietsers klasse P
gemotoriseerde voortbewegingstoestellen
 
Gevaren
Het gebruik van elektrische fietsen en steps is niet zonder gevaar. Uit onderzoek blijkt dat het aantal ongevallen met elektrische fietsen een pak hoger ligt dan met gewone fietsen. Ook zijn de verwondingen ernstiger en moeten de slachtoffers dikwijls langer in het ziekenhuis blijven en hebben ze vaker een operatie nodig.
De meeste ongevallen met elektrische fietsengebeuren doordat de fietser uit evenwicht raakt en ten val komt. Ook komt het vaak voor dat een fietser botst tegen een obstakel of botst met een andere fietser. Slechts bij een klein aantal van de ongevallen is er sprake van een aanrijding door een gemotoriseerd voertuig. 
 
Er zijn nog geen officiële cijfers van ongevallen met elektrische stepsin België, maar in mei 2019 viel de eerste dode in ons land na een ongeval met zo’n step. Uit een Amerikaans onderzoek bij 250 gebruikers van elektrische steps komen volgende bevindingen naar boven:
-       In bijna alle gevallen was er sprake van een valpartij of een botsing tegen een obstakel. Slechts in 9% van de gevallen was er een ander voertuig betrokken bij het ongeval.
-       De meest voorkomende letsels waren hoofdletsels (40%), gevolgd door breuken (32%) en kneuzingen zonder breuk (28%).
-       94% van de patiënten mocht meteen het ziekenhuis verlaten. Slechts twee patiënten moesten op intensieve zorgen blijven.
 
Tips 
Om ongevallen met elektrische fietsen, speedpedelecs en elektrische steps te voorkomen neem je best maatregelen. Wij lijsten er enkele voor je op. 
 
Elektrische fietsen
- Zorg dat je fiets steeds technisch in orde is, dat je remmen naar behoren werken en dat je goed verlicht bent.
- Zorg dat je de verkeersregels kent en leef ze na.
- Hou je aandacht steeds bij de weg en laat je gsm in je zak of tas.
- Draag een fietshelm. Bij een speedpedelec is dit verplicht, bij een elektrische fiets die 25 km/u rijdt, niet. Toch is het aan te raden steeds een helm te dragen wanneer je je op de weg begeeft.
- Zorg voor opvallende kledij zodat andere weggebruikers je goed zien.
 
Speedpedelecs 
Voorgaande tips voor elektrische fietsen zijn ook van toepassing op speedpedelecs. Hieronder nog enkele zaken om extra op te letten bij het rijden met een speedpedelec:
- Let goed op verkeersborden om te weten waar je mag rijden. Algemeen geldt dat speedpedelecs op wegen met maximale toegelaten snelheid van 50 km/u mogen kiezen of ze op de weg of op het fietspad rijden. Op wegen met een hogere snelheid is het gebruik van het fietspad verplicht. Elke wegbeheerder (gemeente, Gewest, Vlaamse Waterweg) bepaalt echter zelf waar een speedpedelec mag rijden en kan dus door middel van speciale onderborden de plaatselijke situatie wijzigen. Dit kan verwarrend zijn als je op je route verschillende wegen tegenkomt. Steeds goed uitkijken is dus de boodschap.
- Hou er bij het inhalen van andere fietsers rekening mee dat deze niet steeds bedacht zijn op jouw snelheid. Matig dus je snelheid bij het voorbijsteken.
- Hou je steeds aan de toegelaten snelheid. In een zone 30 zal jij als fietser ook je snelheid moeten beperken. 
- Hoe hoger je snelheid, hoe beperkter je gezichtsveld wordt: het zogenaamde tunnelzicht. 
 
Elektrische steps
Een elektrische step wordt beschouwd wordt als een erg veilig vervoermiddel, maar neem zeker deze tips van Vias institute in acht:
- Rij niet op het voetpad. Gebruikers van een elektrische step moeten de regels van fietsers volgen, behalve als ze stapvoets rijden. Dat is erg moeilijk met een elektrisch aangedreven toestel.
- Draag een helm. Vanaf 5 km/u kan een impact op de verkeerde plaats fatale gevolgen hebben. 
- Wees zichtbaar. Draag indien mogelijk fluokledij. Sommige helmen die speciaal voor
voortbewegingstoestellen (bijvoorbeeld elektrische steps en hoverboards) ontworpen zijn, hebben fluokleuren. Zo kan je zichtbaarheid en veiligheid combineren.
- Rij nooit sneller dan 25 km/u. Als je sneller gaat, wordt de kans op een ongeval veel groter en wordt de autonomie van de batterij gelimiteerd. 
- Hou je handen altijd op het stuur. Op een step is je evenwicht houden moeilijker dan op een fiets. Een hand van het stuur halen, kan ervoor zorgen dat je instabiel wordt.
- Blijf de hele rit 100% geconcentreerd. Met de kleine wieltjes van je step is het moeilijker om een put in de weg te vermijden, om tramrails over te rijden of om plots uit te wijken.
- Zorg ervoor dat andere weggebruikers je gedrag kunnen voorspellen. De hanteerbaarheid van steps geeft misschien zin om te gaan slalommen tussen de andere weggebruikers, maar de anderen kunnen je zo niet zien aankomen.
- Anticipeer goed op voorhand als je moet remmen. De remmen van elektrische steps zijn minder performant dan die van een fiets, waardoor de remafstand dus groter wordt.
- Wees hoffelijk. De elektrische step is een nieuw vervoersmiddel dat sommige weggebruikers op stang kan jagen. Een klein hoffelijk gebaar kan al helpen om de aanvaardbaarheid ten opzichte van dit vervoersmiddel te vergroten.
- Doe navraag bij je verzekeringsmaatschappij of je gedekt bent door je familiale verzekering. Als dit niet het geval is, moet je een burgerlijke aansprakelijkheidsverzekering afsluiten of... van maatschappij veranderen.
 
: preventActio 07/2019