Dossier: Minder zitten en meer bewegen op het werk

Een groot deel van de Belgische (beroeps)bevolking kampt met overgewicht of lijdt aan obesitas. Het is zelfs zo erg dat men kan spreken van een epidemie. Eén van de oorzaken van welvaartsziekten als obesitas is – samen met een ongezond eetpatroon – een gebrek aan beweging.

Lang stilzitten vs. te weinig beweging
Lang stilzitten en te weinig beweging zijn twee verschillende zaken. Zo kan je gerust voldoende bewegen op een dag, maar toch te lang stilzitten aan je bureau. Hoewel het op dit moment nog niet mogelijk is om exact te zeggen hoelang je per dag mag stilzitten, heeft onderzoek wel al aangetoond dat te lang stilzitten een nadelig effect op de gezondheid heeft.
 
Effect op gezondheid
Onvoldoende bewegen en te veel zitten ligt mee aan de basis van vroegtijdige sterfte en ziektes zoals cardiovasculaire aandoeningen, diabetes en depressie. Ook ademhalingsproblemen kunnen hier een gevolg van zijn. Voldoende beweging wordt bovendien ook geassocieerd met een vermindering van het risico op onder andere darm- en borstkanker. Wetenschappelijk onderzoek bij patiënten met hart- en vaatziekten en diabetes heeft zelfs uitgewezen dat het effect van beweging op het risico op vroegtijdig overlijden vaak overeenkomt met dat van medicijnen.
Hoewel we over het effect van lang stilzitten op de gezondheid nog niet zo veel onderzoeksgegevens hebben, is wel al duidelijk dat veel zitten samenhangt met een verhoogd risico op vroegtijdige sterfte en sterfte door hart- en vaatziekten.
 
Financiële gevolgen
Langdurig zitten en te weinig beweging draagt bij in het ontstaan van talrijke ziektes en aandoeningen. Dit kost de maatschappij jaarlijks vele miljoenen. Ook voor werkgevers en bedrijfsleiders heeft dit gevolgen. Een tekort aan lichaamsbeweging bij werknemers zorgt voor productiviteitsverlies door werkverlet en arbeidsongeschiktheid. Dit brengt een grote financiële kost met zich mee. Het is voor werkgevers van groot belang om ook in de werksfeer voldoende aandacht aan deze problematiek te schenken.
 
We zijn te lui
De gemiddelde volwassene zit meer dan acht uur per dag. Bovendien haalt meer dan de helft van de Belgische werknemers de noodzakelijke hoeveelheid beweging niet. In de huidige technologische en gedigitaliseerde maatschappij leiden we immers een te passief leven om nog gezond te kunnen zijn. We brengen op het werk vaak uren onophoudelijk achter de computer door om dan weer met de wagen of openbaar vervoer huiswaarts te keren. Eens thuis brengen we vaak ook nog eens ettelijke uren al zittend door. Hoog tijd dus om het tij te keren en terug actiever te worden.
 
Hoe actiever worden?
De centrale gedachte is: hoe meer beweging, hoe groter de positieve invloed ervan. Om gezonder te worden, probeer je best eerst je bewegingspatroon te veranderen. 75 minuten per week stevig wandelen, fietsen, rustig zwemmen, dansen of tuinieren, zal je gezondheid al ten goede komen. Langer bewegen (bv. duurtraining) en vaker/intensiever bewegen (bv. hardlopen, wielrennen, spitten in de tuin), zal dit gunstige effect nog vergroten. Daar doe je best nog minstens tweemaal per week spier- en botversterkende oefeningen bij (bv. traplopen, herhaald opstaan uit zit, bergop wandelen, krachttraining).
Een andere uitdaging is het vermijden van te veel zitten door regelmatig in beweging te komen. Het is aanbevolen om elke 20 à 30 minuten het zitten te onderbreken.
 
Op het werk
Slechts één vijfde van de jobs vereist voldoende beweging. Een groot deel van de bevolking beweegt te weinig op het werk. Er moet dus niet enkel in het privéleven maar ook op de werkvloer een verandering in het bewegingspatroon komen. Werkgevers kunnen hun werknemers motiveren door de juiste informatie te geven over de voordelen van meer bewegen op de werkvloer. Ze kunnen bijvoorbeeld sensibiliseringscampagnes of opleidingen en workshops ter promotie van minder zitten en meer bewegen op touw zetten.
Door relatief kleine aanpassingen aan je werkdag kan je zelf ook al een hele verbetering teweegbrengen. Zo kan je bijvoorbeeld met de fiets naar het werk gaan, vaker de trap in plaats van de lift nemen, een collega persoonlijk opzoeken in plaats van naar de telefoon te grijpen, …
Het is bovendien een mythe dat je enkel al zittend productief kan zijn. Het tegendeel is waar; regelmatig pauzeren is net bevorderlijk voor de productiviteit.
 
Overdaad schaadt
Bij beweging
Belangrijk is om niet te overdrijven. Ga nooit onvoorbereid sporten en luister steeds naar je lichaam. Bouw geleidelijk aan op, zonder forceren. Aandoeningen zoals hartkwalen, neurologische, long- of musculoskeletale aandoeningen kunnen ervoor zorgen dat je bepaalde sporten of activiteiten beter links laat liggen. Veel hangt af van je leeftijd, de sport die je wenst uit te oefenen en de intensiteit ervan. Je kan best eerst bij je huisarts of arbeidsgeneesheer langsgaan als je met een nieuwe sport wil beginnen.
 
Bij rechtstaan
Ook te lang rechtstaan is niet goed voor de gezondheid. Dit niet enkel omwille van een verhoogd risico op rug- en gewrichtsklachten of spataders. Een recente Canadese studie wees uit dat bureaus waaraan je rechtstaand kan werken niet a priori een gezonder alternatief zijn voor bureaus om aan te zitten. Uit de studie blijkt immers dat lang rechtstaan een verhoging van het risico op hart- en vaatziekten met zich meebrengt. Dit zelfs in grotere mate dan zittend werken, al zou nieuw onderzoek dat nog moeten bevestigen. Lang rechtstaand werken, kan dus de gezondheidsschade van zittend werk zeker niet neutraliseren, maar dit mag geen excuus zijn om te veel te zitten. Het is aanbevolen om regelmatig actief te bewegen tijdens de werkdag met een goede afwisseling tussen staand en zittend werk.
 
Doe de zittest
Ziekenfonds Partena lanceerde de campagne ‘ik zie je wel zitten’ om ons bewust te maken van ons zitgedrag. Daarbij creëerden ze de ‘zittest’, een test waarmee je je persoonlijk zitgedrag in kaart kan brengen. Naargelang je antwoorden, word je ingedeeld in één van de vier ‘zitprofielen’:
- De koala: Je brengt een groot deel van je tijd zittend door. Bovendien sport of beweeg je niet regelmatig. Kleine aanpassingen in dagelijkse routines maken snel een groot verschil voor de gezondheid.
- De tijger: Je beweegt of sport regelmatig. Je haalt dus de doelstelling om 5 keer per week 30 minuten intensiever te bewegen of om 3 keer per week 20 minuten te sporten. Maar je zit nog te veel stil. Met kleine aanpassingen in je zitgedrag kan je al veel bereiken.
- De pinguïn: Je zit nooit langer stil dan goed voor je is, maar je beweegt of sport te weinig. Met kleine aanpassingen in je beweegpatroon kan je al veel bereiken.
- Het stokstaartje: Je bent goed bezig! Je zit niet te veel, én beweegt of sport genoeg. Volhouden, is dus de boodschap. Je kan daarbij ook een inspiratiebron zijn voor anderen.
Je kan de zittest doen op partena-ziekenfonds.be/nl/ikziejewelzitten/zittest.
 
 

Bron: Dr. Dirk Adang, expert elektromagnetische straling en gezondheid, Hoge Gezondheidsraad België, Université catholique de Louvain (UCL)
: PreventActio 12/2017