De ene norm is de andere niet

Recent is een ‘standard’ gepubliceerd over biologische laboratoria. Een norm dus, of toch niet? Het document blijft in ieder geval niet onbesproken en doet de vraag rijzen wat een norm precies is en hoe deze tot stand komt.

CEN Workshop
CEN, het Comité Européen de Normalisation publiceerde in februari 2008 de CEN Workshop Agreement (CWA) 15793 met als titel ‘Laboratory biorisk management standard’ (1). Het document bevat aanbevelingen op het vlak van veiligheid en gezondheid op het werk en ‘biosecurity’ in biologische laboratoria. Hoewel de term ‘standard’ anders doet vermoeden, gaat het niet om een klassieke Europese norm.

CWA? Quoi?
Een CWA is een overeenkomst met de besluiten waarover een consensus werd bereikt tijdens een CEN workshop. Het CEN richt namelijk rond bepaalde onderwerpen workshops in. Alle belanghebbende partijen kunnen deze workshops bijwonen en hun ideeën rond het onderwerp uiteenzetten.
Oorspronkelijk werden deze CWA’s enkel gebruikt in domeinen zoals de informatica, waar de technologische evoluties zich heel snel ontwikkelen waardoor de normalisatie steeds achterop hinkt. In de CEN-workshops kan immers sneller gewerkt worden dan bij het opstellen van normen. Er worden veel minder partijen bij betrokken dan bij het opstellen van een klassieke norm en bovendien kan er door de soepelere regels voor CWA’s ook sneller een consensus bereikt worden.
CWA’s kunnen in tegenspraak zijn met bestaande regelgeving en normen. Ze moeten dan ook beschouwd worden als referentiedocumenten en niet als verplichtingen, hoewel ze in de praktijk vaak een grotere impact hebben.

Veiligheid in biologische labo's
De CWA 15793 wil de veiligheid in biologische laboratoria verhogen. De inhoud ervan heeft zowel betrekking op de veiligheid en gezondheid van de werknemers in deze labo’s als de algemene veiligheid. Het document bevat regels voor de opslag, het verwerken, en afvoeren van biologische agentia en giftige stoffen in laboratoria en biosecurity. Dat laatste slaat op de beveiliging tegen het verlies, diefstal of het onrechtmatig of verkeerd gebruik van giftige of biologische stoffen.

Problemen
In Duitsland kwam er heel wat reactie na de publicatie van de CWA 15793. De KAN (Kommission Arbeitsschutz und Normung) uitte felle kritiek (2). Een eerste pijnpunt is dat de inhoud van deze CWA overlapt met regels uit onder andere de Europese Richtlijn biologische agentia en dus, voor wat België betreft ook met het KB dat die richtlijn omzet (3).
Bovendien staat in de regels van het CEN ook dat CWA’s niet bedoeld zijn om aspecten zoals veiligheid en gezondheid op het werk te regelen. Ook het feit dat er slechts een beperkt aantal partijen betrokken zijn bij de opstelling, maakt CWA’s minder geschikt als normalisatie-instrument in verband met veiligheid en gezondheid op het werk.

Wat is een norm?
De wet van 3 april 2003 betreffende de normalisatie (BS 27 mei 2003) definieert een norm als volgt: ‘een technische specificatie die door een erkende instelling met normatieve activiteiten met het oog op een herhaalde en voortdurende toepassing is goedgekeurd, waarvan de inachtneming niet verplicht is en die tot één van de categorieën van normen behoort bedoeld in artikel 1, 4°, van Richtlijn 98/34/EG van het Europees Parlement en de Raad, van 22 juni 1998 betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften’ (art. 2, 1°).
Normen geven de regels van goed vakmanschap weer die, op het ogenblik dat ze worden aangenomen, gelden voor een bepaald product, procedé of een dienst.

Juridische waarde
De naleving van normen op zich is juridisch niet afdwingbaar. Het is echter wel mogelijk dat afdwingbare regelgeving, zoals een wet of een koninklijk besluit, verwijst naar normen. In dat geval krijgen deze normen een meer afdwingbaar karakter. Ook sluiten ondernemingen vaak contracten af met producenten, waarin de verplichting opgenomen wordt dat de producent een product volgens een bepaalde norm moet produceren. In dat geval is de naleving van de norm uiteraard contractueel verplicht.

Niet veel in België
Er bestaan zowel Belgische, Europese als internationale normen. Tegenwoordig wordt de overgrote meerderheid van de in België gepubliceerde normen opgesteld op Europees of internationaal niveau. Slechts ongeveer 10% zijn Belgische normen. Deze handelen vooral over domeinen waar België een ervaring heeft opgebouwd en die (nog) niet geregeld door Europese of internationale normen. Ook bevatten sommige Europese normen ‘nationale bijlagen’. In dat geval moet een nationale norm de praktische uitvoering van de Europese norm regelen, dit is vaak het geval in domeinen die tot de nationale bevoegdheden behoren, zoals veiligheid.
Europese normen worden op vergelijkbare wijze opgesteld door het CEN of door het CENELEC (Comité Européen de Normalisation Electrotechnique). Elke Europese norm moet door de nationale normalisatie-instituten overgenomen worden. Eventuele strijdige nationale normen moeten dan worden ingetrokken.

Ontstaan van normen
Alle normen, zowel op internationaal, Europees of nationaal niveau, komen op een vergelijkbare wijze tot stand. Op basis van een analyse bepaalt de normalisatie-instelling of er nieuwe normen nodig zijn of bestaande normen moeten aangepast worden. Vervolgens wordt de technische en economische haalbaarheid onderzocht.
De normalisatie-instelling stelt vervolgens de normalisatieprogramma’s op. De programma’s worden dan praktisch uitgewerkt door commissies die in samenspraak met bedrijven, beroepsfederaties, vakbonden, overheden,… een ontwerp van norm uitwerken. Het ontwerp wordt openbaar gemaakt en vervolgens krijgen alle stakeholders gedurende een bepaalde periode (vijf maanden tot drie jaar) de kans om hun opmerkingen en bezwaren te uiten. Daarmee wordt rekening gehouden bij het uitwerken van de definitieve norm.

(1) De norm is gratis beschikbaar via: www.cen.eu/cenorm
(2) Milzbrand und Co. – Strittiges CEN-Dokument zur biologischen Sicherheit, KANbrief 1/2009 (http://www.kan.de/de/normal/publikationen/kanbrief/kanbrief-anzeige/kandocs/a8c3093830/kanbrief/2803/90.html )
(3) Richtlijn 2000/54/EG van het Europees Parlement en de Raad van 18 september 2000 betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's van blootstelling aan biologische agentia op het werk omgezet door KB van 4 augustus 1996 betreffende de bescherming van de werknemers tegen de risico's bij blootstelling aan biologische agentia op het werk (BS 1 oktober 1996) – Codex Titel V, Hoofdstuk 3

: PreventActua 17/2009