Covid-19 en reukverlies

Tot voor kort ging bij besmettingen met het coronavirus de aandacht voornamelijk uit naar het acuut ziektebeeld, maar de voorbije maanden komen de chronische klachten meer naar de voorgrond. Een ervan is een blijvend verstoorde reukzin of olfactorische dysfunctie (OD). Hierbij kan een behandeling nuttig zijn.

Als spontane genezing uitblijft
Een typisch kenmerk van Covid-19 is een verminderd tot volledig afwezig reukvermogen, respectievelijk hyposmie en anosmie genoemd. Deze olfactorische dysfunctie (OD) komt voor bij ongeveer 64% van de patiënten met milde of ernstige klachten. Ze is vaak te wijten aan een opzwelling van het neusslijmvlies en verbetert dan ook redelijk snel na genezing. In een minderheid van de gevallen treedt er echter neurologische schade op. Bij deze personen blijft het reukvermogen langer dan twee weken verstoord. Meestal treedt er spontane genezing op binnen de drie tot zes maanden na de infectie, maar er zijn ook gevallen beschreven van OD die tot op heden (negen maanden na infectie) nog niet hersteld zijn. In zulke gevallen kan men een ​​behandeling overwegen die gebruikt wordt voor gelijkaardige ziektebeelden na een virale infectie.
 
Olfactorische training
Olfactorische training omvat het herhaald en opzettelijk ruiken aan een reeks geurstoffen gedurende twintig seconden, elk minstens twee keer per dag gedurende minstens drie maanden. Gewoonlijk worden hiervoor citroen, roos, kruidnagel en eucalyptus gebruikt. Wetenschappelijke studies hebben een verbeterde reukzin aangetoond door een dergelijke olfactorische training bij patiënten met postinfectieuze OD. Omdat deze therapie niet veel kost en verwaarloosbare bijwerkingen heeft, kan het worden overwogen voor patiënten met aanhoudende Covid-19-gerelateerde OD.
                                                                           
Medicamenteuze behandeling
Orale en intranasale corticosteroïden onderdrukken een chronische ontstekingsreactie en worden soms gebruikt door patiënten met postinfectieuze OD. Corticosteroïden worden momenteel echter niet aanbevolen in deze gevallen, omdat er geen bewijs is van het voordeel ervan en er een risico op schade bestaat. Vanwege bezorgdheid over de veiligheid wordt de toediening van systemische corticosteroïden niet aanbevolen voor de routinematige behandeling van acute Covid-19. Als er geen aantoonbare ontstekingsziekte is waargenomen met endoscopie of beeldvorming, is het onwaarschijnlijk dat een behandeling met corticosteroïden gunstig zou zijn voor post-Covid-19 OD, zoals het geval is voor andere oorzaken van postinfectieuze OD. Patiënten die intranasale steroïden gebruikten voordat ze Covid-19 ontwikkelden (bv. voor allergische rhinitis), moeten de behandeling wel voortzetten.
 
Medicijnen die veelbelovend zijn gebleken bij postinfectieuze OD, zijn onder meer: intranasaal natriumcitraat, waarvan wordt gedacht dat het de transductiecascades van de reukreceptor moduleert; intranasale vitamine A, die kan werken om olfactorische neurogenese te bevorderen; en systemische omega 3, die kan werken via neuroregeneratieve of anti- inflammatoire middelen. Die laatste twee medicijnen kunnen dienen als adjuvante therapieën bij reuktraining. Tot op heden is er wel nog geen bewijs dat deze therapieën effectief zijn bij patiënten met OD gerelateerd aan Covid-19.
 
Veiligheidsadvies
Zolang er sprake is van een verstoorde reukzin, bestaat er voor die persoon ook een hoger veiligheids- en gezondheidsrisico. Het reukvermogen is namelijk ontwikkeld om ons te waarschuwen voor onder meer toxische gassen en bedorven voedsel. Rook- en gasdetectoren zijn aanbevolen. Patiënten met OD moeten ook bijkomende aandacht besteden aan de vervaldatum (‘te gebruiken tot’) van bederfelijke voedingsmiddelen.
 
Besluit
Wanneer Covid-19-gerelateerde OD spontaan verbetert binnen de twee weken, is specifieke behandeling niet vereist. Wanneer de stoornis echter langer aanhoudt, kan het redelijk zijn om een ​​behandeling te overwegen die ook gebruikt wordt voor gelijkaardige ziektebeelden na een virale infectie. Deze omvatten olfactorische training en medicamenteuze behandeling. De effectiviteit hiervan voor post-Covid-19-patiënten is wel nog niet gekend.
 
Kader: Behandeling van blijvend verstoorde reukzin
Olfactorische training
Medicatie
Veiligheidsadvies
Ruiken aan citroen, roos, kruidnagel en eucalyptus; 20 sec. elk, 2x/dag, ≥ 3 maand
Natriumcitraat in de neus, vitamine A in de neus, omega 3-capsules
Rook- en gasdetectoren, extra aandacht voor vervaldatum voedingsmiddelen
 
Over de auteur: Edelhart Kempeneers is arts-specialist in de arbeidsgeneeskunde. Hij is medisch directeur bij Attentia.
: preventActua 06/2021